Bağışıklık Kazanılması Hakkında Kısa Bilgi

Bağışıklık Kazanılması
İnsan bağışıklığa iki şekilde sahip olur: Bunlardan birincisi canlının doğuştan sahip olduğu bağışıklıktır. Buna doğal bağışıklık da denir. Diğeri canlının sonradan edindiği bağışıklıktır. Buna da kazanılmış bağışıklık adı verilir.
Doğal bağışıklık, vücudumuzun herhangi bir hastalık etkenine karşı doğuştan dirençli olmasıdır. Bu direnç vücudun sahip olduğu deri, epitel doku, fagositoz yapan hücreler, doğal kâtil hücreler ve antimikrobiyal proteinler gibi savunmanın 1. ve 2. hattını oluşturan yapılar tarafından sağlanır. Doğal bağışıklık kalıtsaldır, türe ve ırka özgüdür. Örneğin zenciler sarıhumma hastalığına karşı doğal bağışıklığa sahiptir.
Farklı organizmalarda hastalığa sebep olan bazı etkenler insanda hastalığa yol açmaz. Örneğin sığır vebası, tavuk kolerası gibi hastalıklar insanda etkili değildir. Diğer yandan insanlar için öldürücü ve ağır seyreden çocuk felci, kabakulak, kızamık ve frengi gibi hastalıklara da hayvanlar dirençlidir.
Kazanılmış bağışıklık, aktif ve pasif olarak iki şekilde ortaya çıkar:
Aktif bağışıklık, hastalık etkeni mikroorganizmaların ya da mikroorganizmalara ait maddelerin vücuda girmesi durumunda vücudun bu antijenlere karşı B ve T lenfositleri ile savunma yapmasıdır. Aktif bağışıklık iki şekilde kazanılır. Bunlardan birincisi hastalığın geçirilmesi diğeri de aşı yapılmasıdır. Örneğin kızamık ve kabakulak hastalığı geçiren bir kişi aktif bağışıklık kazanmış olur. Aşı ise hastalanmadan önce sağlıklı bireylere yapılır. Aşılamada ölü veya zayıflatılmış virüs, bakteriler ya da bakteri toksinleri vücuda enjekte edilir. Vücutta bunlara karşı oluşan lenfositlerden bazıları hafıza hücrelerine dönüşür (Şekil 1.3.23). Kişi aynı hastalık etkeni ile tekrar karşılaştığında, o hastalığa karşı vücutta hazır bulunan hafıza hücreleri antikorların hızla üre-tilmesini sağlar. Bu antikorlar hastalık etkenini hastalık oluşturamadan ya da hastalık ilerlemeden yok eder. Böylece hastalık görülmez veya hafif olarak atlatılır. Çiçek, çocuk felci, kuduz, kızamık, kabakulak ve Hepatit-B gibi hastalıklara karşı aşılar geliştirilmiştir.
Hastalanmış kişilere başka bir canlının vücudunda geliştirilen antikorların hazır olarak verilmesine ve bu yolla bağışıklık kazanılmasına pasif bağışıklık denir (Şekil 1.3.24). Hazır antikorlar bireye serum ile verilir. Serum at ve sığır gibi hayvanların kanından elde edilir. Hayvanın vücuduna serumu hazırlanacak hastalığın mikrobu verilir. Bu mikroba karşı hayvan vücudu, antikor oluşturur. Daha sonra hayvandan alınan kan hücreleri ve proteinleri ayrıştırılarak antikor taşıyan serum elde edilir. Bu serum hastalık anında vücuda verilerek antikor takviyesi yapılır ve vücudun direnci arttırılır. Örneğin hepatit B, kızamık gibi hastalıklar serum verilerek de tedavi edilebilir. Böylece hastalığın daha kısa sürede atlatılması sağlanır. Serum, tedavi amaçlı kullanılır, koruyucu değildir, kısa süreli bağışıklık sağlar. Pasif bağışıklık anne sütü ve plasenta yolu ile anneden yavruya geçen antikorlarla da sağlanır.

bagisiklik-kazanilmasi

bagisiklik-kazanilmasii