Cumhuriyetin İlanını Hazırlayan Etkenler

Cumhuriyetin İlanını Hazırlayan Etkenler
Cumhuriyet, monarşiye karşı verilen özgürlük mücadelesi sonucunda ortaya çıktı. XIII. yüzyılda Magna Carta’nın ilanıyla İngiltere’de demokrasi alanında gelişmeler oldu. XVI. yüzyılda ise aydınlanma ve insan hak ve özgürlükleri alanlarında gelişmeler yaşandı. Amerika Birleşik Devletleri’nin kuruluşu ve Fransız İhtilaliyle, demokrasi ve cumhuriyete dayalı yönetim biçimleri yaygınlaştı.
Avrupa’da halkın yönetime katılma istekleri, monarşiye dayalı yönetimlerde değişim yaşanmasına neden oldu. Bazı ülkelerde monarşi, yerini cumhuriyet yönetimine terk ederken bazı ülkelerde ise, kralın yetkilerinin sınırlandığı parlamenter meşruti yönetimler şekline dönüştü. Türk toplumu ise I. Meşrutiyet’in ilanı ve anayasal sisteme geçiş sürecinin etkisiyle cumhuriyet ve demokrasi kavramlarına yabancı değildi.
Atatürk, halkın yönetime katıldığı ve kendi yöneticilerini belirlediği cumhuriyeti benimsiyordu. Atatürk, Ankara’da Büyük Millet Meclisini açarak millî iradeyi yani milletin isteklerini sürekli ön planda tutmuştu. Millî Mücadele’de Türk milletinin lideri olan Atatürk toplumu ve yöneticileri cumhuriyet yönetimine hazırladı.

Atatürk, Erzurum Kongresi sırasında, ülkenin kurtuluşundan sonra yönetim şeklinin cumhuriyet olacağını belirtmişti. 23 Nisan 1920’de kurulan Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükûmeti, ülkeyi millî egemenlik esasınagöreyönetiyordu.
1921 anayasası “Hâkimiyet kayıtsız şartsız milletindir.” ifadesi ile egemenlik hakkının kesin olarak millete ait olduğunu belirtiyordu. Bu durum, yeni yönetimin ilan edilmemiş bir cumhuriyet olduğunu gösteriyordu. Cumhuriyetin ilanının önündeki en büyük engel saltanattı. 1 Kasım 1922’de saltanatın kaldırılmasıyla bu engel de aşılmış oldu.
Millî Mücadele’nin zaferle sonuçlanmasında tarihî bir görev yapan birinci dönem TBMM üyeleri, yeni seçim kararı alarak dağıldı (1 Nisan 1923). Yeni seçimlerin yapılmasından sonra TBMM ikinci dönem çalışmalarına başladı. Yeni kurulan meclis, Lozan Barış Antlaşması’nı onayladı. Böylece millî bağımsızlık tam olarak gerçekleşmiş oldu. Artık Türkiye Büyük Millet Meclisinin en önemli görevi yeni Türk Devleti’nin adını ve yönetim şeklini belirlemekti. Meclis hükûmeti sisteminin uygulandığı Türkiye Büyük Millet Meclisinde hükûmetin kurulamamış olması cumhuriyetin ilanı için uygun zemin oluşturdu.
Bu sistemde Meclis başkanı aynı zamanda hükûmetin başıydı. Bakanlar meclisin salt oyu ile belirlenir ve meclisin kesin denetimi altındadır. Bu durum ülke yönetiminde bazı sıkıntılara neden olabiliyordu. Nitekim 25 Ekim 1923’te hükûmetin istifasıyla yönetim bunalımı ortaya çıktı. Bu olay Mustafa Kemal Paşa’ya, cumhuriyeti ilan etmek için beklediği fırsatı verdi. 28 Ekim 1923 akşamına kadar hükûmet kurulamadı.

Cumhuriyetin İlanını Hazırlayan Etkenler

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir