Dış Kanama Kontrolü Hakkında Kısa Bilgi

Dış Kanama Kontrolü

Dış kanamada acil yardımın amacı, en kısa sürede kanamayı kontrol altına almaktır. Kanama devam ederse ve kan kaybı % 10’dan fazla olursa dolaşan kan hacmi azalır ve hipovolemik şok ortaya çıkar. Kana en fazla gereksinim duyan beyin, kalp, böbrek vb. hayati organlarda oksijensizlik ve beslenme bozukluğu nedeniyle erken müdahale edilmezse ölüm kaçınılmaz olur.

Dış kanamada aşağıda verilen kanama durdurma yöntemleri sırasıyla uygulanarak kanama kontrol altına alınır.

Direkt Bası

Direkt bası (lokal basınç) uygulaması, dış kanama kontrolünde ilk uygulanması gereken ve en iyi yöntemdir.
> Kanla teması önlemek amacıyla mutlaka eldiven giyilir.
> Yaralının oturması veya yatması sağlanır.
> Kanayan bölge, yabancı cisim varlığı yönünden değerlendirilir; ancak yara kurcalanmamalıdır.
> Kanayan bölge üzerine steril gazlı bez tampon (spanç, ped, kompres) ile direkt olarak bası uygulanır. Böylece kanayan bölgede pıhtılaşma kolaylaştırılarak kısa sürede (<15 dk) kanamanın durması sağlanır.
> Kanama durmazsa ilk konulan tampon yerinden kaldırılmadan ikinci tampon birinci tamponun üzerine konarak baskıya devam edilir. İlk tampon yerinden kaldırılırsa oluşan pıhtı kalkar ve kanama artar.
> Baskıyı uzun süre devam ettirebilmek için basınçlı sargı uygulanır. Kanayan bölgeye kapatılan tamponun üzeri, elastik olmayan sargı bezi ile aşağıdan yukarı (distalden proksimale) doğru baskı uygulayacak şekilde sarılır.

kanayan-bolgeye-direk-basi

basincli-sargi-uygulamasi

Kanayan Bölgeyi Yukarı Kaldırma

Ekstremitedeki kanayan bölge, kalp seviyesinin üzerine kaldırılarak (elevasyon) kanama kontrol altına alınmaya çalışılır. Elevasyon; omurga yaralanması, kırık, çıkık ve yabancı cisim batması durumunda uygulanmaz.

kanayan-bolgeyi-yukari-kaldirma
Arteriyel Basınç Noktalarına Bası

Özellikle arter kanamalarında kan, basınç ile fışkırır tarzdadır. Bu nedenle kısa zamanda çok kan kaybedilir. Arteriyel basınç noktalarına bası, kanamanın miktarını azaltmada kullanılan bir yöntemdir; ancak kanamanın tam kontrolünde tek başına yeterli değildir. Diğer yöntemlerle beraber uygulanması gerekir. Kanayan bölgeyi besleyen arterin proksimaline, parmak ya da yumruk ile sıkıştıracak bir kuvvetle bası uygulanır. Böylece kanayan bölgeye giden kan miktarı azalır.
> Baş bölgesindeki kanamalarda temporal arter ve tek taraflı bası uygulamak şartıyla karotis arter,

> Göğüs duvarı ve koltuk altı kanamalarında köprücük kemiği üzerindeki subklaviyan arter,
> Üst ekstremite kanamalarında brakial arter,
> Alt ekstremite kanamalarında femoral arter bası noktası olarak kullanılır.

arteriyel-basinc-noktasi

arteriyel-basinc-noktalari
 Kanama Durdurucu Ajan

Kanama durdurucu (hemostatik) ajan, minör ve majör kanamaların kontrolünde kullanılan ve uygulamada süratle hemostatik etki oluşturan tıbbi üründür. % 100 Türk bilim adamlarının buluşu ve yerli üretim olan bu ürün, Ankaferd Blood Stopper’dır. Tampon, ampul ve sprey formunda bulunur. Kanda eritrosit ile fibrinojeni etkileyip pıhtı oluşturarak etki mekanizmasını gösterir. Bitkisel kaynaklı olan Ankaferd Blood Stopper, ülkemizde UMKE ve Türk Silahlı Kuvvetleri tarafından kullanılmaktadır.

Turnike Uygulaması

Turnike (boğucu sargı) uygulaması; kol ve bacaklarda kanayan bölgeyi besleyen arterin, tek kemik üzerinde dolaşım tamamen duracak şekilde sıkıştırılmasıdır. Kanama kontrolünde seçilebilecek en son yöntemdir. Turnike uygulaması, kanamalı ekstremiteye yaralanmanın yaptığından daha fazla zarar verebileceğinden genellikle tercih edilmez. Sağlam dokuya uygulanan turnike, altındaki dokuyu ezer, sinir ve damarlarda kalıcı hasara yol açabilir. Uzun süreli turnike uygulaması distaldeki dokuların nekrozuna neden olur. Ayrıca sadece tek kemik üzerine uygulanabileceğinden vücuttaki ve dirsek ve dizin distalindeki kanamalarda kullanılma endikasyonu yoktur. Bu nedenlerle kullanımı oldukça sınırlıdır.

Turnike uygulaması yalnızca aşağıdaki durumlarda uygulanabilir:
> Çok sayıda yaralının bulunduğu bir ortamda tek kişi varsa,
> Kanaması olan yaralının güç koşullarda uzun süre taşınması gerekiyorsa, (Engebeli uzun bir yol gidilecek ise)
> Uzuv kopması varsa ve basınç noktasına uygulanan bası etkisiz ise turnike uygulanabilir, bunların dışında kesinlikle uygulanmaz.

Turnike uygulaması amacıyla hazır hemostatik turnike (CAT, Combat Application Tourniquet), en az 5 cm eninde katlanmış üçgen sargı bezi ya da tansiyon aletinin manşonu kullanılabilir. Tansiyon aletinin manşonu kullanılacaksa manşon, hastanın sistolik kan basıncı + 30 mmHg kadar şişirilmelidir.
Sargı bezi ile turnike uygulaması:
> Üçgen sargı bezi, en az 5 cm eninde katlanarak şerit sargı haline getirilir.
> Şerit sargı, kanayan yerin üst bölgesine, tek kemik üzerine ekstremiteye sarılarak düğümlenir.

turnike-uygulamasi

> Düğümün üzerine sert bir cisimden yapılmış çubuk (kalem, tahta parçası vb.) yerleştirilerek sargının uçları çubuğun üzerinden tekrar düğümlenir.
> Sert çubuk, turnikeyi sıkıştırmak için kanama durana kadar kendi etrafında döndürülür. Kanama durduktan sonra daha fazla çevrilmemelidir.
> Sert çubuk, sargının açılmaması için tespit edilir.
Turnike uygulamasında aşağıdaki hususlara dikkat edilmelidir:
> Turnike olarak geniş enli ve esnemeyen malzeme kullanılır.
> Deriyi kesebilecek tel ve benzeri malzemeler kullanılmaz.
> Turnike, kanamayı durdurmak için gerekli önlemler alınmadan gevşetilmez.
> Uzun süreli uygulamalarda turnike, 15-20 dakikada bir 5-10 saniye gevşetilir ve tekrar sıkıştırılır.
> Turnike uygulaması toplam zamanda en fazla 2 saat sürdürülebilir.
> Tansiyon aleti manşonu kullanıldığında basınç göstergesi sık aralıklarla kontrol edilir.
> Turnikenin üzeri kesinlikle kapatılmaz, açık ve görünebilir bir şekilde bırakılır.
> Turnike uygulama zamanı saat ve dakika olarak bir kâğıda not edilerek yaralının görünür bir yerine iliştirilir. Ayrıca bu önemli bilgi, vaka kayıt formuna da kaydedilir. Çok sayıda yaralı olduğunda yaralının alnına kalemle “turnike” veya “T” harfi yazılması gerekir.
> Yaralının acil servise teslimi sırasında turnike uygulaması hakkında, acil servis personeline mutlaka bilgi verilmesi gerekir.

tek-elle-kullanilabilen-hazir-turnike