Ekonomik Alanda Yapılan İnkılaplar

Ekonomik Alanda Yapılan İnkılaplar

I. Dünya Savaşı’nda yenilgiye uğrayan Osmanlı Devleti, işgale uğramış ve parçalanmıştı. Türk milleti Mustafa Kemal Paşa’nın önderliğinde yeniden bağımsızlığa kavuşmak için ölüm – kalım sava¬şına başlamıştı. Ülkenin düşmanlardan temizlenerek kurtuluşunu elde etmenin tek amaç olduğu dönemlerde savaşın bütün sorumluluğunu başkomutan olarak üzerine alan Atatürk, savaş sonrası bağımsız yeni Türkiye Devleti’nde uygulanması gereken iktisat politikasının hazırlanması için bir kurul kurmuştu. Ülkenin iktisadi kalkınmasının sağlanması için Türkiye İktisat Kongresini toplamıştır.
■ Türkiye İktisat Kongresi (17 Şubat 1923): Türkiye’de bulunan ziraatçı, sanayici, tüccar ve işçi temsilcilerinden oluşan 1135 kişinin katılımıyla İzmir’de düzenlenen Türkiye İktisat Kongresi’nde Türkiye’nin başta ekonomi olmak üzere sosyal ve siyasi problemleri tartışıldı. Kongre sonunda oy birliği ile Misakıiktisadi kararları kabul edildi.

turkiye-iktisat-kongresi

■ Tarım Politikası: Türkiye Cumhuriyeti’nin kurulduğu yıllarda halkın % 80’i tarım sektöründe çalışıyordu. Ekonomi büyük ölçüde tarıma dayalıydı. Tarımsal faaliyetler henüz makineleşmemiş ve bu nedenle son derece zor şartlar altında yapılıyordu. Küçük çiftçi, mahsullerini pazarlamakta büyük zorluklarla karşılaşıyordu.
Atatürk, geniş tarım alanlarına sahip olan ülkemizde tarımsal faaliyetlere önem vermiş ve her fırsatta topluma milletin efendisinin köylüler, çiftçiler olduğunu hatırlatmıştır. 1 Kasım 1937’de TBMM’de yaptığı açış konuşmasında “Millî ekonominin dayanağı tarımdır. Bunun içindir ki tarımda kalkınmaya büyük önem vermekteyiz. Köylere kadar yayılacak programlı ve pratik çalışmalar bu amaca ulaşmayı kolaylaştıracaktır. Fakat bu hayati işi yerinde bir şekilde amacına ulaştırabilmek için ilk önce sağlam araştırmalara dayalı bir tarım politikası saptamak ve onun için de her köylünün ve bütün vatandaşların kolayca kavrayabileceği ve severek uygulayabileceği birtarım sistemi kurmak gerektiğini belirtir.”
Atatürk bu politikada yer alabilecek önlemleri şu şekilde sıralamıştır: Çiftçilerin kullandıkları iş araçlarını artırmak; ülkeyi, iklim, su ve toprak verimi bakımından bölgelere ayırmak; bu bölgelerin her birinde modern uygulama merkezleri kurmak; devlete ait çiftlikleri ve bunların içinde bulunan tarım -sanayi tesislerini geniş işletme kurumları şeklinde yeniden yapılandırmak; ülkede topraksız çiftçi bırakmamak; büyük çiftlik sahiplerinin işletebilecekleri arazi genişliğini ve buradaki nüfus yoğunluğunu toprağın verim derecesine göre sınırlamak. 8 Kasım 1937 tarihli I. Celal Bayar Hükûmeti’nin programında Atatürk’ün bu uyarı ve düşünceleri dikkate alınmış ve dört ana grupta toplanmıştır:

• Topraksız çiftçi bırakmamak,
• İş araçlarını artırmak, iyileştirmek ve korumak,
• Tarım bölgelerine göre özel önlemler almak,
• Kaliteliveucuzürüneldeetmek.
Bu dönemde tarım alanında meydana gelen iki gelişme çok önemlidir: BunlarAtatürk Orman Çiftliği’nin kurulması ve aşar vergisinin kaldırılmasıdır. Atatürk Orman Çiftliği’nin kurulması ile modern tarımın gelişmesi için bir model teşkil edildi. Böylece tarımsal üretimin artırılması hedeflendi. Aşar vergisinin kaldırılmasıyla da çiftçi kesiminin ekonomik açıdan rahatlaması amaçlanmıştır.

ataturk-tarim-politikasi

ataturk-orman-ciftliginde

■ Türk Denizciliği ve Kabotaj Kanunu

Ekonomi alanında yapılan diğer bir düzenleme de deniz ticaretine yöneliktir. Üç tarafı denizlerle çevrili olan ülkemizde kapitülasyon antlaşmalarının etkisiyle deniz taşımacılığı ve ticareti yabancıların eline geçmişti. 1 Temmuz 1926’da kabul edilen Kabotaj Kanunu ile Türk kara sularında yolcu ve yük taşıma hakkı sadece Türk denizcilerine verildi. Bu yasaya göre akarsularında, göllerinde, Marmara Denizi ile Boğazlarda, bütün kara sularında ve kara suları içinde kalan körfez, liman, koy ve benzeri yerlerde, makine, yelken ve kürekle hareket eden araçları bulundurma; bunlarla mal ve yolcu taşıma hakkı Türk yurttaşlarına verildi. Ayrıca dalgıçlık, kılavuzluk, kaptanlık, çarkçılık, tayfalık ve benzeri mesleklerin Türk yurttaşlarınca yerine getirilebileceği belirtildi. Kabotaj Kanunu, kapitülasyonların kaldırılmasını tamamlayan bir gelişmedir. Kabotaj Kanunu millî egemenliğin ve bağımsızlığın sağlanması açısından bu yönleriyle oldukça önemlidir. Böylece Türk denizciliğinin ve taşımacılığının üzerindeki engeller kaldırıldı.

kabotaj-kanunu

■ Atatürk Dönemi Ekonomideki Diğer Gelişmeler
Atatürk döneminde, ülke ekonomisinin gelişmesi yönünde önemli çalışmalar yapıldı. Sanayi, ticaret, madencililik, ulaşım ve bankacılık alanlarında hızlı bir yapılanmaya gidildi. 24 Temmuz 1923’te Türk ekonomisinin gelişimini engelleyen kapitülasyonlar kaldırıldı. 1924’te Türk ekonomisini ve sanayisini geliştirmek amacıyla Türkiye İş Bankası kuruldu.1925’te Reji idaresi (tütün tekeli) yabancılardan satın alındı.1925’te Ticaret ve Sanayi Odaları kuruldu.1926’da Sanayi ve Maden Bankası kuruldu.1927’de sanayiyi teşvik amacıyla kanun çıkarıldı. Uşak’ta bir Şeker Fabrikası ve ufak çapta bir dokuma fabrikası kuruldu.1929’da yerli sanayiyi korumak için gümrük vergileri yükseltildi. 1930’da Merkez Bankası kuruldu.1930’da Türk parasının Kıymetini Koruma Kanunu çıkarıldı.1933’te I. Beş Yıllık Kalkınma Planı hazırlandı. Bu dönemde Sümerbank, Paşabahçe Cam, Beykoz Deri, İzmit Kâğıt Sanayi ve Karabük DemirÇelik İşletmeleri kuruldu. Türkiye’de madenciliği geliştirmek amacıyla MTA (Maden Tetkik Arama) Enstitüsü kuruldu. Türkiye’de maden işletmeciliğini gerçekleştirmek amacıyla Etibank kuruldu.
Beş Yıllık Sanayi Planları: Uygulamaya konulan ilk beş yıllık sanayi planı 1934’te, ikincisi ise 1937’de uygulamaya konulmuştur. Ancak ilk ve deneme özelliği taşımasından dolayı I. Beş Yıllık Plan 3 yıl sürmüştür. Bu planla ülke ihtiyacının giderilmesi, ham maddelerin işlenmesi ve ülkede sanayi işletmeleri kurulması amaçlanmıştır. Sanayi planıyla kurulması öngörülen kollar dokuma, maden, selüloz, seramik ve kimya olmak üzere beş grupta toplanmıştı. Planın uygulanması sonucunda 16 fabrika faaliyete geçirilmiştir. II. Beş Yıllık Kalkınma Planı ise II. Dünya Savaşı’nın çıkması nedeniyle uygulanamamıştır.
I. Beş Yıllık plan dâhilinde Anadolu birçok modern sanayi tesisine kavuşmuştur. Özel sektörün hemen hemen hiç gitmediği yerlerde kurulan bu tesisler, bir ölçüde bölgesel dengesizliğin giderilmesi çalışmalarının başlatılmasını sağladı.

 

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir